Šta se krije u milionima zvijezda koje je SETI propustio da izbroji?

Na visoravni Chajnantor u čileanskoj pustinji Atacama, na oko 5.050 metara nadmorske visine, teleskop ALMA godinama je snimao svemir za sasvim druge svrhe.

Niko iz tih arhiva nije tražio vanzemaljce — sve dok Louisa Mason, doktorantica na Univerzitetu u Mančesteru, nije odlučila da ih ponovo pregleda.

Umjesto da rezerviše novo vrijeme na teleskopu, Mason je otvorila arhivu.

Njen tim je pretražio podatke prikupljene za potpuno druge astronomske projekte, tražeći uske i oštre radio-signale kakve priroda ne proizvodi — takozvane tehnopotpise.

Dugo vremena se potraga za vanzemaljskom inteligencijom, poznata kao SETI, oslanjala na uski pojas frekvencija između 1,42 i 1,66 GHz.

Naučnici su ga nazvali "vodenom rupom" jer leži između prirodnih emisija vodonika i hidroksila, molekula koje zajedno grade vodu.

Logika je bila jednostavna: ako negdje postoji civilizacija vezana za vodu poput naše, možda bi baš taj kanal odabrala za javljanje.

Mason objašnjava da su se SETI potrage decenijama držale tog uskog dijela spektra, i da je njen tim htio provjeriti šta se krije na sasvim drugačijim frekvencijama.

Tim je zato pogledao ALMA-in takozvani Band 3 opseg, oko 90,642 i 93,151 GHz — dio milimetarskog i submilimetarskog spektra koji, kako kaže Mason, ostaje "gotovo potpuno neistražen za SETI".

Analiza četiri arhivirana ALMA posmatranja i 28 zvijezda iz kataloga svemirskog teleskopa Gaia nije otkrila nijedan signal koji bi prešao prag detekcije.

Odsustvo signala, naglašava Mason, ne isključuje postojanje vanzemaljske inteligencije — znači samo da unutar ta dva uska frekvencijska prozora, u posmatranom uzorku, ništa nije prešlo taj prag.

Istraživanje je, ipak, otkrilo nešto što niko nije očekivao: svaki put kad teleskop uperi u jednu zvijezdu, u svom vidnom polju nehotice uhvati i mnoge druge.

Mason to naziva "zvjezdanim usputnim ulovom". Prema njenim riječima, čak i sasvim skromno posmatranje može obuhvatiti velik i raznolik broj zvijezda koje niko nije namjeravao proučavati.

Dosadašnje procjene tog usputnog ulova oslanjale su se na katalog Gaia, koji gubi preciznost kod slabijih zvijezda u gusto naseljenim dijelovima neba i postaje nepouzdan na udaljenostima većim od oko 10.000 svjetlosnih godina.

Mason je umjesto toga primijenila takozvani Besançon galaktički model — kompjutersku simulaciju Mliječnog puta razvijenu u francuskoj opservatoriji u Besançonu, koja modelira tanki i debeli disk galaksije, središnju ispupčenu masu i zvjezdani oreol, i tako uključuje i zvijezde koje su preslabe ili predaleke da bi ih Gaia pouzdano zabilježila.

Kada je taj model primijenila na jednu raniju, već objavljenu SETI pretragu, procijenjeni broj obuhvaćenih zvijezda znatno se povećao u odnosu na ono što je Gaia katalog prvobitno pokazivao.

Mason to opisuje kao jedno od najuzbudljivijih otkrića u radu — spoznaju da je SETI, a da to nije ni znao, već pretražio mnogo više zvijezda nego što se mislilo.

Oba rada — o pretrazi ALMA arhive i o novom modelu brojanja zvijezda — Mason je predstavila 24. jula na Nacionalnom astronomskom susretu Kraljevskog astronomskog društva u Birmingemu, u saradnji sa istraživačima univerziteta Oksford i Lajden.

Među koautorima je i Andrew Siemion, astronom vezan za Institut SETI i Berkeley SETI centar u Kaliforniji, čime je ovaj akademski rad direktno povezan s organizacijom najpoznatijom po potrazi za vanzemaljskom inteligencijom.

Prva pretraga, objavljena u časopisu Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, ostaje ograničena na svega četiri arhivirana posmatranja. Signal koji bi potvrdio postojanje druge civilizacije još nije pronađen.

Ranija SETI pretraga od 1.327 teleskopskih pozicija je, prema novom modelu, obuhvatila 6,1 miliona zvijezda umjesto ranije procijenjenih 288.000 — dvadeset i jedan put više nego što je iko ranije mislio.